Jeśli uczeń miał za sobą kontakty z narkotykami wcale nie oznacza to, że jest od nich uzależniony. Oczywiście niezbędna jest w takim momencie rozmowa z nim. Nie może zaczynać się ona od wymówek czy pogróżek, typu „jeśli upewnimy się, że na pewno bierzesz narkotyki – zostaniesz wyrzucony ze szkoły”. Zdecydowanie będzie lepiej, jeśli zapewnimy uczniowi maksimum poczucia bezpieczeństwa w trakcie rozmowy na ten temat i nie będziemy oczekiwali zbyt wiele po pierwszym kontakcie. Pokazanie uczniowi troski o niego: „martwię się o Ciebie, mam wrażenie, że coś jest nie tak” na pewno nie będzie czynnikiem, który spowoduje niechęć ucznia do rozmowy, ale może otworzyć nam drogę do dobrego kontaktu z nim i dowiedzenia się czegoś o jego problemach z narkotykami. Jeśli uczeń rzeczywiście brał i ma do zaufanie do osoby, z którą rozmawia szybciej przyzna się do kontaktów z narkotykami.

Kolejnym krokiem jest zorientowanie się, jakie narkotyki były przez niego używane i jak często. Jeśli był to jednorazowy kontakt z substancją psychoaktywną, można potraktować to jako eksperyment i ograniczyć się do rozmowy uświadamiającej specyficzne zagrożenia związane z używaniem tego narkotyku oraz zachęcić ucznia do kontaktu z pedagogiem szkolnym.

Jeśli sięganie po środek ma charakter okazjonalny, ale odbywa się to z pewną regularnością (np. na każdej imprezie, czy nawet w trakcie przebywania ucznia w szkole) nie powinniśmy kończyć naszego kontaktu na rozmowie dotyczącej jedynie zagrożeń wynikających z używania narkotyku. Uczeń powinien zostać przez nas nakłoniony do podjęcia rozmowy z pedagogiem lub psychologiem szkolnym. Należy jednak tak pokierować kontaktem, aby zrobił to dobrowolnie bez zbytniego nacisku. Dobrze jest również samemu podjąć kontakt z poradnią dla osób uzależnionych i spróbować skonsultować „przypadek” ze specjalistami. Zawsze, jeśli mamy podejrzenia o branie narkotyków i łączy się to ze świadomością niewiedzy w tej dziedzinie warto podjąć kontakt się z poradnią zajmującą się pracą z osobami uzależnionymi. A jeśli to jest za trudne, chociaż przeczytać coś więcej na ten temat. Choć to drugie to tylko półśrodek.

Niezmiernie ważne jest, aby w trakcie kontaktów z uczniem nie pozwolić sobie na to, aby zawieść zaufanie, jakim nas on obdarzył: nie ujawniać publicznie uzyskanych od niego informacji. Bardzo ostrożnie i rozważnie podejść należy do poinformowania o wszystkim wychowawcy czy rodziców, wychodząc z założenia, że zdobyliśmy czyjeś zaufanie i dzięki temu możemy mu pomóc – łatwo jest je stracić i spowodować, że uczeń zupełnie wycofa się z kontaktów z kimkolwiek. Dobrze jest się upewnić wcześniej jak te osoby zareagują; czy dyrekcja nie uczyni z ucznia „negatywnego bohatera”, do którego już na zawsze przylgnie etykietka: narkoman. Trzeba niewątpliwie znaleźć tutaj złoty środek; zarówno łapanie na siłę za rękę, jak i przymykanie oczu na oczywiste fakty doprowadzi do jednego: za naszym milczącym przyzwoleniem młody człowiek stanie się narkomanem.

Wskazówki rozpoznawania uzależnienia od środków psychoaktywnych

Według specjalistów z Amerykańskiego Towarzystwa Psychiatrycznego kryteria diagnozowania uzależnień od środków psychoaktywnych obejmują stwierdzenie przynajmniej trzech objawów spośród niżej podanych:

1. Substancja jest często używana w większych ilościach i przez dłuższy czas niż dana osoba zamierzała;
2. Nieodparte pragnienie używania substancji lub co najmniej jedna nieudana próba ograniczenia czy kontrolowania używania substancji;
3. Poświęcenie dużej ilości czasu na czynności związane ze zdobywaniem substancji (np. kradzież), używaniem jej (np. palenie papierosów jednego za drugim) lub dochodzeniem do siebie po jej działaniu;
4. Częste wypadki znajdowania się pod wpływem substancji lub doznawania objawów abstynencyjnych, w czasie gdy oczekuje się od danej osoby wypełniania podstawowych obowiązków związanych z pełnioną rolą w szkole, w pracy czy w domu (np. nieobecność w pracy z powodu kaca, przebywanie w pracy bądź w szkole w stanie „odlotu”, znajdowanie się pod wpływem substancji w czasie, kiedy powinno się opiekować swoimi dziećmi) lub kiedy używanie substancji jest niebezpieczne ze względów fizycznych (np. prowadzenie samochodu będąc pod wpływem substancji);
5. Rezygnacja z ważnych aktywności społecznych, zawodowych lub wypoczynkowych lub ograniczenie tych aktywności z powodu używania substancji;
6. Kontynuacja używania substancji pomimo świadomości tego, że ma się stałe lub nawracające problemy natury społecznej, psychologicznej czy fizycznej, spowodowane lub zaostrzone używaniem substancji (np. dalsze przyjmowanie heroiny, pomimo kłótni rodzinnych na ten temat,
7. depresja wywołana używaniem kokainy lub amfetaminy, choroba wrzodowa zaostrzona wskutek picia);
8. Wyraźna tolerancja: zapotrzebowanie na znacznie większe ilości substancji (co najmniej 50% wzrost zapotrzebowania), aby osiągnąć stan intoksykacji czy inne pożądane efekty, albo też wyraźnie słabsze działanie substancji połączone z dalszym jej pobieraniem w tych samych ilościach;
9. Nagłe odstawienie substancji powoduje pojawienie się charakterystycznych dla niej objawów abstynencyjnych;
10. Substancja jest często używana w celu łagodzenia lub unikania objawów abstynencyjnych;

Może zdarzyć się również, że uczeń z którym nawiązaliśmy kontakt jest już wyraźnie uzależniony od narkotyków. W takiej sytuacji właściwe wydaje się skontaktowanie ucznia z poradnią dla osób uzależnionych, a nawet (jeśli wymaga tego sytuacja) wybranie się z nim na pierwszą wizytę. Ważne jest także zbadanie stanu zdrowia ucznia i oszacowanie wszystkich negatywnych skutków zdrowotnych związanych z jego uzależnieniem. Jeśli do używania narkotyków dochodzi drogą iniekcji – zmniejszenie tych skutków jest niezmiernie ważne, gdyż pojawia się niebezpieczeństwo transmisji chorób zakaźnych przenoszonych przez krew (HIV/AIDS, wirusy zapalenia wątroby). W wielu miastach działają programy wymiany igieł i strzykawek oferujące szeroką edukację na ten temat. Uzasadnione wydaje się również poruszenie tematu bezpieczniejszego seksu oraz sprawdzenia swojego statusu serologicznego pod kątem wymienionych wirusów chorób zakaźnych.

W przypadku, kiedy mamy kontakt z uczniem będącym pod wyraźnym wpływem narkotyków należy ocenić jego stan ogólny i upewnić się czy nic nie zagraża jego zdrowiu czy życiu. Podstawowymi czynnościami w celu ustalenia rodzaju i głębokości zatrucia będzie:

Grzegorz Wodowski