Nie jest żadną tajemnicą, że współczesna młodzież została wystawiona na próbę, która będzie weryfikowała wpojony zarówno przez rodzinę, kulturę oraz społeczeństwo system norm i zachowań, jak i pewną indywidualną odporność na wymagania, jakie stawia trudna rzeczywistość. We współczesnym świecie młodość przestała być przedsionkiem dorosłego życia. Młodzi ludzie nie chcą stać się jedynie przedmiotami wychowawczych zabiegów. Aspirują do tego, aby odgrywać podmiotową rolę w życiu społecznym, a współczesna cywilizacja jakoś nie potrafi (nie chce?, nie może?) wyjść naprzeciw tym aspiracjom. Młody człowiek znajduje się w labiryncie o wielu wyjściach i gąszczu przestawnych ścianek, nazywających się między innymi dom rodzinny, sposób spędzania wolnego czasu, perspektywy pracy, presja sukcesu w szkole, seks, marzenia. Pytanie tylko, jak on przez to przejdzie, które wyjście wybierze. Może to będzie właśnie ucieczka w świat narkotyków?

Zasadniczo każdy człowiek pod wpływem pewnych warunków może stać się narkomanem. Czasem przyczyną jest wpływ grupy rówieśników, w której „grzanie” należy do dobrego tonu i nobilituje jednostkę w oczach kolegów. Innym razem sięgnięcie po narkotyk jest wynikiem panującej mody na „ćpanie” lub ciekawości młodego człowieka, jakie to też przeżycia wywołuje ten zakazany owoc. Przyczyną ucieczki w świat chemicznej ułudy są także trudności życiowe nastolatka, związane z rodziną, szkołą albo też, tak często zdarzającą się w tym wieku, zawiedzioną młodzieńczą miłością. Czynnikiem takim mogą być też problemy i niepokoje natury egzystencjalnej, często głęboko przeżywane przez młodzież, zwłaszcza w wieku dorastania.

Jednak prawdą jest, że wielu młodych ludzi styka się z grupami ćpających kolegów i z kręgiem mody na narkotyki, doświadcza różnych trudności życiowych, przeżywa dramaty rodzinne i niepowodzenia w życiu uczuciowym, a tylko niewielka ich część sięga po narkotyki, aby ułagodzić, uciec, oszukać rzeczywistość. Co w takim razie decyduje o tym, że ktoś popada w nałóg, a ktoś inny nie, bo wybiera inne wyjście z tego gąszczu przestawnych ścianek, choć działają na niego te same czynniki zewnętrzne?

Istnieją dwie zasadnicze grupy przyczyn popadania w nałóg narkomanii: z jednej strony są to pewne związane ze sobą szczególne cechy psychiki człowieka ukształtowane właśnie przez dom, szkołę, grupy rówieśnicze, z drugiej zaś – czynniki zewnętrzne, takie jak wpływ kolegów, moda na narkotyki, ciekawość czy inne problemy związane z trudnościami życiowymi.

Największe niebezpieczeństwo powstania nałogu występuje wówczas, gdy obydwie te grupy przyczyn zaistnieją równocześnie, a więc kiedy młody człowiek – wykazujący owe szczególne predyspozycje psychiczne – znajdzie się w kręgu wpływu grupy narkomanów lub młodzieżowej mody na narkotyki, lub też gdy przeżywa różnorodne trudności i kłopoty życiowe. Jeśli do tego dodamy względnie łatwy dostęp do narkotyków to otrzymamy w miarę przejrzysty obraz motywów i przyczyn popadnięcia w nałóg.

Michael D. Newcomb, w swojej pracy „Picie alkoholu i zażywanie narkotyków w pracy, powód troski czy nieracjonalnej histerii” wylicza i grupuje szereg czynników ryzyka prowadzących do nadużywania substancji odurzających:

Czynniki kulturowe i społeczne:

Czynniki międzyludzkie:

Czynniki psychospołeczne:

Czynniki biogenetyczne:

Od początku lat dziewięćdziesiątych obserwujemy w naszym kraju znaczny wzrost rozmiarów problemu narkotyków i narkomanii. Szybko rosło rozpowszechnienie eksperymentalnego i okazjonalnego używania substancji nielegalnych przez młodzież. Pojawiły się pierwsze sygnały zainteresowania narkotykami wśród dorosłych, przynajmniej w dużych miastach. Rosły w znacznym tempie wskaźniki narkomanii rozumianej jako regularne używanie narkotyków powodujących poważne problemy. Zwiększała się podaż narkotyków na nielegalnym rynku i w ślad za tym ich dostępność. Wraz ze wzrostem ilościowym następowały zmiany jakościowe. Polska scena lekowa zaczęła upodabniać się do zachodnioeuropejskich. Pojawiły się na szerszą skalę nowe, charakterystyczne dla krajów zachodnich substancje i nowe wzory ich używania. Dynamicznie zmieniająca się sytuacja w zakresie rozmiarów i charakteru problemu narkotyków skłania zatem do bacznego śledzenia trendów i prowadzenia badań w tym zakresie.

Analizy wskaźników używania narkotyków wśród młodzieży szkolnej pochodzące z licznych badań ankietowych realizowanych ostatnimi laty w Polsce, wykazały znaczny wzrost rozpowszechnienia tego zjawiska. Wyniki badań ogólnopolskich i lokalnych pokazują, że zwiększa się ilość eksperymentów z narkotykami i ich okazjonalne używanie wśród młodzieży szkolnej. Nieco mniejszy wzrost niż na poziomie kraju widoczny jest w miejscach, gdzie rozpowszechnienie było największe – w dużych miastach. Jednocześnie obserwować można zjawisko dyfuzji zainteresowania narkotykami w miejsca, gdzie nie były popularne – mniejsze miasta, tereny wiejskie. W efekcie w nadchodzących latach spodziewać się można dalszego rozpowszechnienia w skali kraju, ale być może o mniejszej dynamice.

Wyniki badań prowadzonych w ramach Europejskiego Programu Badań Szkolnych nad Używaniem Alkoholu i Innych Substancji Psychoaktywnych (ESPAD) w 1999 roku na próbie ogólnopolskiej uczniów klas pierwszych i trzecich szkół średnich pokazały, że przetwory konopi pozostają najbardziej rozpowszechnioną substancją nielegalną używaną przez młodzież. Od 1995 roku, kiedy zrealizowano pierwszą edycję tego badania, najbardziej wzrosły odsetki uczniów sięgających po heroinę, amfetaminę i ecstasy.

Porównanie polskich wyników badania z 1995 roku z wynikami badań w 26 innych krajach europejskich lokuje nasz kraj na średnim poziomie europejskim. Oznacza to, że Polska w połowie lat dziewięćdziesiątych znacznie zbliżyła się pod tym względem do zachodniej części kontynentu.

W spojrzeniu na narkotyki znacznej części młodzieży duże znaczenie ma rodzaj substancji odurzającej. Z perspektywy młodzieży wyróżnić można tu trzy typy zupełnie inaczej postrzeganych substancji: 1. konopie – w zasadzie nie są postrzegane jako narkotyk, to niegroźne „ziółko”, element codzienności, ich używanie nie stygmatyzuje, 2. narkotyki syntetyczne – zasługują na miano narkotyku, są niebezpieczne, są atrakcyjne tylko dla specjalnie zainteresowanych, chociaż ich okazjonalne używanie raczej nie stygmatyzuje, 3. narkotyki przyjmowane w drodze iniekcji, szczególnie „kompot” – narkotyki charakterystyczne dla zdegradowanych ludzi, bardzo niebezpieczne, ich używanie silnie stygmatyzuje.

Młodzież spogląda na narkotyki z perspektywy racjonalnej, dokonując jakby bilansu korzyści i ewentualnych zagrożeń. W zależności od wyników tego bilansu oraz czynników sytuacyjnych podejmuje decyzje o tym czy i po jakie narkotyki sięgnąć. Wśród uwarunkowań zewnętrznych największe znaczenie zdaje się mieć moda, która skłania do podjęcia prób z narkotykami.

Na zlecenie Regionalnego Ośrodka Polityki Społecznej w Krakowie Krakowskie Towarzystwo Pomocy Uzależnionym wraz z Instytutem Socjologii Uniwersytetu Jagiellońskiego przeprowadziło na przełomie grudnia 2001 i stycznia 2002 roku badania na reprezentatywnej próbie młodzieży III i IV klas szkół średnich (licea i technika), mające na celu zbadanie i ocenę skali używania środków odurzających. Badania prowadzono metodą ankiety audytoryjnej w klasach wylosowanych szkół wszystkich powiatów województwa małopolskiego. Wielkość wylosowanej próby oraz rozkład jej liczebności na poziomie każdego powiatu przedstawia poniższa tabela.

W skali całego województwa rozkład procentowy płci badanych osób wyniósł 53 % kobiet i 47% mężczyzn, przy czym w przypadku kilku powiatów występuje nadreprezentacja kobiet (dąbrowski, limanowski, nowotarski, proszowicki – 70 % i więcej). W powiatach: chrzanowskim, miechowskim, wadowickim większość badanych osób stanowili mężczyźni.

Centralną kwestią naszego badania było ustalenie odsetka osób, którym kiedykolwiek w życiu proponowano użycie narkotyku, a także tych, którzy kiedykolwiek ten narkotyk przyjęli. Rozkład cechy w próbie przedstawia poniższe zestawienie.

W skali całego województwa małopolskiego 40% badanej młodzieży przyznaje, że kiedykolwiek w swoim życiu otrzymało propozycję przyjęcia środka odurzającego, natomiast przyjęło go (bez względu na propozycję) 25% badanych. Oznacza to, że co czwarta badana osoba ma już za sobą pierwsze doświadczenia z narkotykami. Przypomnijmy, że w badaniach ESPAD w 1999 roku na ogólnopolskiej reprezentatywnej próbie młodzieży I i III klas szkół średnich odsetek ten wynosił 18% badanych.

Utrzymuje się regionalne zróżnicowanie liczby osób, którym proponowano użycie narkotyku. I tak najczęściej z propozycjami przyjęcia środka odurzającego spotyka się młodzież w powiecie chrzanowskim, krakowskim i oświęcimskim (powyżej 50% badanych w tych powiatach zwróciło na to uwagę). Najmniej propozycji otrzymała młodzież w powiatach: limanowskim, olkuskim i proszowickim.

Do użycia jakiegokolwiek środka odurzającego przynajmniej raz w życiu najwięcej młodzieży przyznało się w powiatach: oświęcimskim, chrzanowskim, bocheńskim i krakowskim (kolejność powiatów wg odsetka wskazań). Najmniej w powiatach: limanowskim, olkuskim, proszowickim i suskim. Warto zwrócić uwagę, że powiat oświęcimski, krakowski i chrzanowski mogą w związku z tym należeć do terenów najbardziej zagrożonych narkomanią, zaś limanowski, olkuski i proszowicki, biorąc pod uwagę odsetek wskazań w obu kategoriach – do najmniej zagrożonych .

We wspomnianych już badaniach ESPAD realizowanych w 1999 roku wśród polskich uczniów klas trzecich szkół średnich autorzy zwrócili uwagę, że najbardziej rozpowszechnioną substancją odurzającą przyjmowaną przez młodzież są leki uspokajające lub nasenne (20,8%), konopie (22,4%), amfetamina (10,5%), heroina (6,8%), substancje wziewne (5,4%), LSD (3,5%), ecstasy (2,7%), sterydy anaboliczne (2,6%), kokaina (1,8%) oraz crack (0,8%). Przyjrzyjmy się zatem jak wygląda użycie poszczególnych środków odurzających na terenie Małopolski.

Analiza powyższego zestawienia prowadzi do następującej konstatacji: najpopularniejszym środkiem odurzającym wśród małopolskiej młodzieży jest marihuana – do jej użycia przyznało się 19% badanych, drugie miejsce zajmują leki uspokajające i nasenne – 3,3% badanych, amfetamina – 3% badanych, LSD i inne halucynogeny- 1,5% badanych, lotne rozpuszczalniki – 1,1% badanych, ecstasy – 0,9% badanych, kokaina – 0,4%, heroina – 0,2%.

W ankiecie zapytaliśmy również młodzież jak często zdarzało im się otrzymywać propozycje użycia narkotyku. Marihuana znowu zajmuje pierwsze miejsce na tej liście – 33% badanych przyznaje się do takich propozycji; 9% badanych przyznało się do propozycji użycia amfetaminy, 4% młodzieży proponowano użycie LSD i innych halucynogenów, 3% młodzieży proponowano użycie ecstasy i 3% użycie leków uspokajających i nasennych, 2% badanych przyznało się do otrzymania propozycji użycia wziewnych środków odurzających i po 1% do propozycji użycia kokainy i heroiny/kompotu. Interesująca może być również informacja, że 59% badanych, którym proponowano marihuanę wzięło ją (oznacza to, że przeszło polowa takich propozycji zakończyła się konsumpcją narkotyku). Inne narkotyki na tym tle wyglądają następująco: 33% badanych skorzystało z propozycji użycia amfetaminy, 29% skorzystało z propozycji użycia ecstasy, co piąty badany skorzystał z propozycji przyjęcia heroiny, 36% skorzystało z propozycji użycia LSD i innych halucynogenów, 38% skorzystało z kokainy, 62% badanych skorzystało z wziewnych środków odurzających. W jednym tylko przypadku – leków nasennych i uspokajających – więcej było epizodów użycia niż propozycji ich przyjęcia, ale może to wynikać z większej dostępności tych specyfików w polskich domach (apteczki rodziców i dziadków).

Dopytywaliśmy także ankietowanych o wiek, w którym po raz pierwszy w życiu zażyli narkotyk.

Jak wynika z powyższego wykresu – najczęściej dochodzi do inicjacji narkotykowej po 13 roku życia i później. W przypadku badanych był to także okres zmiany szkoły z podstawowej na średnią.

Kolejnym ważnym pytaniem, które zadaliśmy naszym respondentom było pytanie o to, czy znają oni kogoś ze swojego najbliższego otoczenia, kto bierze narkotyki. W ślad za tym pojawiło się również pytanie o to, czy badana młodzież uczestniczyła kiedykolwiek w spotkaniach towarzyskich podczas których używano narkotyków. Rozkład odpowiedzi ilustruje poniższe zestawienie.

Przynajmniej co druga badana osoba zna kogoś z najbliższego otoczenia, kto bierze narkotyki w następujących powiatach: chrzanowskim, krakowskim, miechowskim, nowotarskim, oświęcimskim, suskim i wielickim. Najmniej takich osób jest w powiecie brzeskim, limanowskim i olkuskim. W skali całego województwa 45% ankietowanych osób zna kogoś kto przyjmuje narkotyki – prawie połowa respondentów. W spotkaniach towarzyskich podczas których używano narkotyków brało udział 41% respondentów; powiat chrzanowski, krakowski i oświęcimski zdecydowanie prowadzą w tym rankingu – tutaj więcej niż połowa ankietowanych uczestniczyła w tego typu imprezach. Najmniej okazji tego typu przytrafia się młodzieży w powiecie limanowskim, olkuskim i proszowickim.

Interesujące w tym kontekście będzie ukazanie miejsc i okoliczności, w których proponowano respondentom narkotyki. Pierwsze miejsce zdecydowanie zajmuje tutaj impreza (prywatka) – 59% wskazań, drugie miejsce dyskoteka – 35% wskazań, trzecie miejsce – po 29% wskazań – mieszkanie prywatne i ulica/park, czwarte – 20% wskazań – teren szkoły, piąte – 16% wskazań – najbliższa okolica szkoły, szóste miejsce – 13% wskazań – koncert muzyczny, inne zaś miejsca otrzymały w sumie 4% wskazań (procenty nie sumują się do 100 – respondenci mogli wskazać więcej niż jedno miejsce).

Również przyjmowanie narkotyków z alkoholem nie jest sprawą wyjątkową i tego rodzaju konsumpcja została potwierdzona przez wielu badanych.

Rzadko bywa tak, aby wraz z alkoholem były spożywane inne narkotyki aniżeli haszysz i marihuana. Jednak w kilku przypadkach badani przyznali się do używania narkotyków, których połączenie z alkoholem mogło stanowić zagrożenie dla ich zdrowia, a nawet życia: amfetamina – 9 osób, ecstasy – 3 osoby, benzodiazepiny/barbiturany – 4 osoby.

Szczególnie niebezpieczne dla zdrowia jest używanie narkotyków drogą iniekcji. Występuje tu znacznie większe niż w przypadku innych sposobów ryzyko śmiertelnych przedawkowań, a także transmisji chorób zakaźnych przenoszonych przez krew (HIV, wirusy zapalenia wątroby).

Nie brakuje również naszym respondentom okazji do zdobycia narkotyków: 59% młodzieży określiło, że jest to bardzo łatwe i łatwe, 33% badanych nie wie czy jest to trudne czy łatwe, natomiast jako trudne, bardzo trudne i niemożliwe uznało tylko 8% badanych. Zdecydowana większość młodzieży – uczniów szkół średnich naszego województwa nie ma najmniejszych problemów ze zdobyciem jakiegokolwiek środka odurzającego.

Skąd młodzież czerpie wiedzę na temat narkotyków? W skali całego województwa uzyskano następujące odpowiedzi: 66% - środki masowego przekazu (radio i telewizja), 53% - książki i czasopisma, 48% - rozmowy z kolegami, 32% - zajęcia szkolne, 13% - internet, 8% - rozmowy z rodzicami (procenty nie sumują się do 100 – respondenci mogli wskazać kilka źródeł wiedzy). Otrzymane wyniki nie są zaskakujące. Zdecydowanie największą rolę w przekazywaniu wiedzy na temat środków odurzających odgrywają środki masowego przekazu. Bez obawy o popełnienie dużego błędu można rzec, że młodzi ludzie w 100% słuchają radia i oglądają telewizję, a zatem tak czy inaczej odbierają treści przez nie przekazywane. Jednakże, aby kreować prawidłowe postawy antynarkotyczne, programy radiowo-telewizyjne powinny być tworzone w sposób niebanalny, interesujący i ekspresyjny. Przy okazji nasuwa się pytanie, czy masmedia wykorzystują w pełni swoją siłę, aby dotrzeć do świadomości młodego odbiorcy i przekazać komunikat o szkodliwych skutkach narkomanii czy też innych uzależnień. Ale to już temat na osobne opracowanie..., choć warto w tym miejscu zaznaczyć, że aż 64% wszystkich respondentów w dalszym ciągu chce uzupełniać swoją wiedzę na temat narkotyków i narkomanii. Równie wysokie miejsce w tym zestawieniu jako źródło wiedzy o narkotykach zajęły rozmowy z kolegami. Jeśli do tego dodamy informację, że 60% wszystkich respondentów przyznaje, że narkotyki stanowią częsty temat rozmów z rówieśnikami to otrzymamy, dość oczywisty, obraz młodego człowieka, dla którego najważniejszą grupą odniesienia są osoby w jego wieku. Dziwić może w tym zestawieniu jedynie niski udział zajęć szkolnych jako źródła wiedzy o tym problemie, wziąwszy pod uwagę, że prawie wszyscy badani w takich zajęciach uczestniczyli.

Biorąc pod uwagę całość badanej grupy- 92% młodzieży uczestniczyło w zajęciach szkolnych na temat narkomanii. Najwięcej młodzieży wysłuchało takich treści w powiecie limanowskim, najmniej – w powiecie dąbrowskim, myślenickim i suskim. Najczęściej osobami prowadzącymi te zajęcia byli: prelegent z zewnątrz – 40%, pedagog szkolny – 39%, wychowawca – 34%, inny nauczyciel – 20%, policjant – 18%, katecheta – 11%, ktoś inny – 3%. Jak respondenci oceniają te zajęcia? – odpowiedź na to pytanie dostarczyć może ciekawych informacji o poziomie tych zajęć i ich atrakcyjności.

Tym razem uczniowie mieli możliwość wystawiania ocen. Wychowawcę na ocenę niedostateczną oceniło 14% badanych, 13% wystawiło im ocenę bardzo dobrą i celującą, katechetę na „dwa” oceniło 16% badanych, a na „pięć” i więcej 14% badanych. W przypadku pozostałych osób jest podobnie – młodzież nie jest zachwycona poziomem zajęć przez te osoby prowadzonych. Oznaczałoby to, że zajęcia powinny być prowadzone w formie bardziej atrakcyjnej, albo – co też prawdopodobne – wymienione osoby nie są przez młodzież postrzegane jako wystarczająco silne autorytety.

W programach edukacyjnych (zajęciach) dotyczących narkomanii udział wzięło 92% badanej młodzieży, a więc prawie wszyscy. Co ciekawe, spośród osób, które przyjęły kiedykolwiek jakiś narkotyk odsetek tych, którzy również brali udział w takich właśnie zajęciach był podobny i wyniósł 89%.

Rozkład powyższych danych wskazuje, że udział w zajęciach profilaktycznych nie wpłynął w istotny sposób na decyzje o przyjęciu środka odurzającego. (UWAGA: brak nam wystarczającej wiedzy na temat roli czasu: co było wcześniej – przyjęcie środka odurzającego czy udział w zajęciach).

Kolejnym elementem, jaki zawierała ankieta był test wiedzy o narkotykach, ich działaniu i zagrożeniach związanych z ich użyciem. Ankieta zawierała 10 stwierdzeń dotyczących substancji odurzających oraz ich używania, a zadaniem młodzieży było podjęcie decyzji, czy są one prawdziwe. Poziom trudności testu był bardzo zróżnicowany, podobnie jak prawidłowe odpowiedzi w poszczególnych powiatach.

Według stereotypowych, obiegowych opinii dotyczących wzajemnej relacji pomiędzy stanem wiedzy na jakiś temat, a udziałem w procesie edukacji, że zmienne te (udział w zajęciach i wiedza o narkotykach) są ze sobą wysoko dodatnio skorelowane. Po obliczeniu współczynnika korelacji Pearsona (wg momentu iloczynowego) okazało się, że wynosi on 0,28, co oznacza, iż zależność tak ma i tutaj miejsce, ale jest ona niska. Wbrew oczekiwaniom, udział młodzieży w zajęciach nie podniósł w istotny sposób jej wiedzy na temat narkotyków i zagrożeń z nimi związanych.

Na przykład, przy stwierdzeniu dotyczącym sankcji, jakie grożą za posiadanie narkotyków – rzetelną wiedzą dysponowało mniej niż ľ badanych, a i tak był to jeden z punktów, przy którym zaznaczono najwięcej poprawnych odpowiedzi. Spostrzeżenie to musi rodzić co najmniej kilka pytań i wątpliwości dotyczących jakości prowadzonych zajęć edukacyjnych z zakresu narkomanii: 1/ jakie treści przekazywane są młodzieży w ich trakcie? 2/ czy prowadzący zajęcia są odpowiednio przygotowani? 3/ czy badane są efekty (ewaluacja programów edukacyjno-profilaktycznych?

A jak młodzież ocenia swoje relacje z nauczycielami? – oto rozkład odpowiedzi (poziom całego województwa) wg ilości wskazań: takie sobie – 30% badanych, całkiem niezłe – 25% badanych, dobre – 23% badanych, nie mam zdania – 10% badanych, fatalne – 9% badanych, fantastyczne – 2% badanych. Dla ilustracji powyższych danych niech posłużą fragmenty wypowiedzi uczniów na temat swoich nauczycieli i wychowawców: „atmosfera zależy od nauczycieli, a oni są różni”, „wychowawca jest beznadziejny, fałszywy i niczego nie potrafi”, „ nauczyciele to bezlitośni terroryści”, „mają sztywne kontakty z uczniami”, „są mili, przyjemni, dobrzy i sprawiedliwi”, „nauczycielka myśli, że nigdy w życiu nic nie osiągnę i jestem ostatnim osłem”, „nauczyciele nie są sprawiedliwi i dają oceny patrząc na nazwisko”, „nie chcą nawiązać z uczniami bliższego kontaktu”, „ciągle się czepiają”, „są mało wyrozumiali i tolerancyjni”, „pochopnie podejmują decyzje”, „są podupceni”. To oczywiście tylko wybór kilku spośród wielu opinii na temat nauczycieli, choć przyznać trzeba, że tych pozytywnych sądów jest zdecydowanie najmniej.

Zupełnie inaczej młodzież postrzega i ocenia swoje relacje ze szkolnymi kolegami. Jako dobre postrzega 52% badanych, 19% uznaje je za fantastyczne, 17% za całkiem niezłe, takie sobie – 7% badanych, 4% - nie ma zdania na ten temat, a tylko 2% uznaje te relacje za fatalne.

Czy młodzież rozmawia z rodzicami? 41% ankietowanych przyznaje, że rozmawia z nimi o wszystkim, 33% badanych tylko na niektóre, „bezpieczne” tematy, niezmiernie rzadko rozmawia z rodzicami o swoich sprawach 15% badanych, a tylko 11% nie rozmawia w ogóle ze swoimi rodzicami o ważnych dla siebie sprawach.

Zatem prawie co dziesiąty młody człowiek nie uznaje swoich rodziców za godnych partnerów swoich rozmów, choć 73% badanych przyznaje, że z nimi rozmawia przynajmniej na niektóre tematy.

Niejako „przy okazji” dopytywaliśmy w badaniach młodzież o używanie alkoholu i palenie papierosów. Z racji wieku, dla większości badanych również te środki odurzające są w pewnym sensie nielegalne.

A tak wygląda, zgodnie z odpowiedziami respondentów palenie nikotyny:

Na koniec uwaga nieco ogólniejszej natury. Od wielu już lat fachowcy zastanawiają się nad wyjaśnieniem przyczyn sięgania przez młodzież po środki odurzające. Dzisiejsi narkomani w swojej motywacji zasadniczo różnią się od konsumentów haszyszu, LSD i TRI z lat sześćdziesiątych. Już nie chodzi im, jak dawnym hippisom o rozszerzenie świadomości, lecz przede wszystkim o jej wyłączenie. To samo dotyczy np. alkoholu, czy też innych narkotyków. W rzeczywistości społeczeństwo produkuje coraz większą ilość niedostosowanych. Do narkotyków uciekają się bowiem przede wszystkim ci, którzy ani w szkole, ani w czasie wolnym, ani w środowisku rodzinnym nie mogą zaspokoić swoich wewnętrznych potrzeb.

Dzieci i młodzież nie znajdują satysfakcji w teraźniejszości, nie widzą żadnych perspektyw na przyszłość i nie potrafią czerpać sił z przeszłości. Stało się tak, że faza dzieciństwa, dająca możliwość swobodnego, względnie samodzielnego, a tym samym stabilizującego jednostkę rozwoju i poznawania świata skurczyła się obecnie niemal wyłącznie do krótkiego okresu przed pójściem do szkoły i wczesnych lat nauki, ustępując miejsca wczesnemu ukierunkowaniu na sukces i bierną postawę konsumpcyjną. Okradziony w ten sposób z dzieciństwa młody człowiek posiada jedynie zaczątki wyobraźni, samodzielności i pewności siebie; przerzuca się chaotycznie z bodźca na bodziec nie znając żadnych mechanizmów obronnych.

Po środki odurzające sięgają głównie osoby wykazujące znaczny stopień niedojrzałości emocjonalnej i społecznej, przy czym ten typ osobowości występuje niezależnie od środowiska społecznego, zawodowego, niezależnie od przyjętego standardu życiowego. Stąd też podstawowe zadania mające na celu przeciwdziałanie narkomanii, spoczywają przede wszystkim na domu rodzinnym, na atmosferze w nim panującej. I jeśli narkotyk działa jak lekarstwo na wszystkie problemy związane ze źle wypełnianą przez rodziców funkcją wychowawczą, to niebezpieczeństwo nadużywania, a tym samym uzależnienia się jest bardzo duże. Jeśli jest jednym z kolejnych doświadczeń zbieranych przez dobrze funkcjonujące społecznie i emocjonalnie dziecko – to istnieje duże prawdopodobieństwo naturalnej rezygnacji ze środka.

Przyczyn narkomanii jest bardzo wiele. Powinni o tym pomyśleć rodzice, szkoła oraz szereg innych instytucji. Dobrze rozumiana profilaktyka, jeśli chodzi o narkomanię, musi rozpocząć się znacznie wcześniej niż młodemu człowiekowi przyjdzie do głowy owych używek zakosztować.